Trang nhà LƯƠNG Y PHAN CÔNG TUẤN

SÂM NGỌC LINH QUẢNG NAM – Những con người và dấu mốc – KỲ 3

06/08/2026

Cây Sâm Ngọc Linh tại Quảng Nam

NHỮNG CON NGƯỜI VÀ DẤU MỐC

(Kỳ 3)

5. Ds Nguyễn Trứ ( 1927 – 2000) – Người khởi đầu Sâm Ngọc Linh tại QN-ĐN

Ds Nguyễn Trứ là cán bộ lâu năm trong ngành Dược. Khi còn công tác ở miền Bắc, anh từng đảm nhiệm Phó Ty Y tế Hà Giang, Phó Ty Y tê Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, anh từng vào chiến trường Khu 5 trong 2 năm, với tư cách là thành viên của Đoàn công tác Bộ Y tế, đi khảo sát và đánh giá tình hình Y tế ở chiến trường.

Sau giải phóng, anh được phân công làm Phó Ty Y tế Tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng

Anh là người hiền lành, sống rất giản dị, nhưng rất yêu nghề và tận tâm

Khoảng năm 1977, anh luôn trăn trở và trao đổi với tôi về việc tin rằng chắc chắn ở vùng núi QN-ĐN có tồn tại Sâm K5 mọc hoang. Anh quyết tâm lắm và giao cho tôi nhiệm vụ đi tìm, xác định lại cho được và nhấn mạnh việc này rất quan trọng, sẽ là một đóng góp cho ngành y tế cũng như kinh tế của Tỉnh.

Tôi chấp hành các chỉ đạo của anh.

Chúng tôi lập một nhóm để đi điều tra, gồm có tôi dẫn đầu cùng với 3 Dược tá trẻ, đang công tác ở Công ty Dược liệu QN-ĐN là Đoàn Ngọc Năm, Phạm Xuân Phước và Hứa Công Danh. Khi lên Trà My, đoàn có thêm anh Hồ Văn Lời, người dân tộc, là cán bộ thuộc Phòng Y tế Huyện tham gia làm người dẫn đường cũng như giúp việc giao tiếp với đồng bào ở địa phương. Cuộc điều tra này được thực hiện vào tháng 5 năm 1978. Tại Trà My, chúng tôi trao đổi để thống nhất các vùng cần phải đến. Chúng tôi đặt ra yêu cầu vùng khảo sát phải là vùng cao nhất thuộc dãy Ngọc Linh, phía Quảng Nam, từ đó, thống nhất các vùng phải đến là xã Trà Cang và xã Trà Linh. Anh Nguyễn Trứ đi cùng đoàn chúng tôi đến Tắc Pỏ mới quay về (hồi đó, từ Trà My lên Tắc Pỏ phải đi bộ, mất gần một ngày đường).

Đợt điều tra này, chúng tôi đã làm được mấy việc:

• Chính thức phát hiện, xác nhận cây Sâm mọc tự nhiên trên địa bàn tỉnh QN-ĐN, cụ thể tại 4 điểm, một ở Trà Cang và ba điểm ở Trà Linh, diện tích mỗi điểm ước khoảng 1 ha.
• Đã thu hái một lượng hiện vật gồm cây và củ Sâm, làm Tiêu bản cây theo đúng kỹ thuật. Các tiêu bản này được gửi về Viện Dược liệu và hiện còn lưu tại Viện.
• Sau đợt điều tra, chúng tôi có làm báo cáo chi tiết, trong đó có đề nghị Nhà nước khoanh vùng rừng Trà Cang, Trà Linh thành vùng rừng cấm để tiếp tục nghiên cứu về trồng trọt và phát triển.

Sau đó, Tỉnh cho phép thành lập Trại Dược liệu Trà Linh, trực thuộc Trạm Nghiên cứu Dược liệu, với 30 biên chế. Đầu năm 1979, Trại Dược liệu Trà Linh bắt đầu được xây dựng và hoạt động.

Năm 1979, Ds Nguyễn Trứ chủ trương tổ chức một cuộc Điều tra trữ lượng Sâm K5. Cuộc điều tra này có quy mô lớn hơn, với sư tham gia của Trung Tâm Sâm Việt Nam. Về phía Trung tâm Sâm, có 11 người, trong đó  có Ts Nguyễn Thới Nhâm, Ds Phan Văn Đệ, Ds Nguyễn Hồng Hóa cùng một số sinh viên. Về phía QN-ĐN có 20 người, có 4 Dược sĩ là Đống Việt Thắng, Nguyễn Đức Bôn, Võ Văn Chín và Nguyễn Văn Rủi cùng các nhân viên. Ds Nguyễn Trứ cùng đi với đoàn. Do đường lên Trà Linh hồi đó khá khó khăn, chúng tôi quyết định đi từ phía Kon Tum sang. Xuất phát từ Đà Nẵng, chúng tôi đi ô tô theo Quốc lộ 1, lên Pleiku, đến Kon Tum rồi lên Đắc Tô. Từ Đắc tô chúng tôi đi bộ lên Đắc Chum. Từ Đắc Chum, nếu đi băng qua Trại Dược liệu Trà Linh thì mất khoảng một ngày. Nhưng lúc đó, theo chỉ đạo của Tỉnh ủy Gia lai – Kon Tum, chúng tôi không được đi băng qua (vì phải đi ngang qua vùng Sâm của Kon Tum), nên buộc phải rẽ xuống Trà Nam rồi ngược lên Trà Linh. Cung đường ấy làm chúng tôi phải đi mất 4 ngày. Trại Dược liệu Trà Linh là nơi ăn, nghỉ và làm việc của đoàn.

Đoàn điều tra đã chia vùng, đặt các ô tiêu chuẩn để thu mẫu và tính toán. Tổng diện tích điều tra là 330,9 ha ở 42 con nước (ngọn suối nhỏ), như Nước Nà, nước Nhét, nước Păng, nước Păm, nước Linh, nước Leng, nước Đờ, nước Nũ, nước Noa, nước Diêu ..v..v.

Từ năm 1980, tôi có mấy năm không công tác ở ngành y tế QN-ĐN, nên không biết rõ các chỉ đạo của anh Nguyễn Trứ đối với cây Sâm K5. Nhưng điều tôi biết là anh rất say mê, quan tâm đến sự phát triển Dược liệu nói chung cũng như cây Sâm K5.

Tìm lại được cây Sâm K5, xây dựng những cơ sở đầu tiên cho cây Sâm ở Quang Nam-Đà Nẵng, người đầu tiên cần nhắc đến là anh – Ds Nguyễn Trứ.

(Còn nữa)

Tác giả: DS.Đống Việt Thắng