XUÂN NHẬT NHÀN HỨNG 2

11/08/2025

THƠ CHỮ HÁN HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG 12

XUÂN NHẬT NHÀN HỨNG- 春日閒興 – KỲ 2

Nguyên văn và phiên âm :

山僧閒裡水雲茫 Sơn tăng nhàn lý thủy vân mang,

豈似閒醫坐草堂 Khởi tự nhàn y tọa thảo đường.

鳥恋窻幽傳細語 Điểu luyến song u truyền tế ngữ,

花癡琴韻遰微香 Hoa si cầm vận đệ vi hương.

功名分外看流水 Công danh phận ngoại khan lưu thủy,

仁義珍藏不換方 Nhân nghỉa trân tàng bất hoán phương.

諸葛豈憐三顧厚 Chư Cát khởi liên tam cố hậu [1]

囊無詩酒薄南陽 Nang vô thi tửu bạc Nam Dương [2].

Dịch nghĩa:

Nhà sư ở núi khi nhàn vui trong mây nước mênh mang,

Há đâu như thầy thuốc nhàn ngồi trong nhà cỏ.

Chim thích cửa sổ lặng vắng khẽ hót nho nhỏ,

Hoa say điệu đàn đưa hương nhè nhẹ.

Công danh là ngoài phận mình coi như nước chảy xuôi,

Nhân nghĩa giữ làm của báu không chịu đổi chác.

Chư Cát há phải là cảm vì ba lần mời rất hậu

Trong túi không có thơ rượu mà bỏ Nam Dương đi.

Dịch thơ:

Nhà sư rỗi vui cùng mây nước,

Thảo đường đây, thầy thuốc thật nhàn

Bên song thỏ thẻ oanh vàng,

Sau giàn hoa tỏa mùi hương ngạt ngào.

Xem công danh khác nào nước chảy,

Nghĩa nhân kia giữ lẩy không rời.

Khổng Minh há phải ba mời,

Rượu thơ lúc cạn phải rời Nam Dương.

(Nguyễn Thanh Giản, Tử Siêu, Nam Trân dịch)

Bản dịch khác:

Sư nhàn thanh thản nước cùng mây

Há tựa lang nhàn nhà cỏ đây

Chim mến cửa thanh truyền giọng nhẹ

Hoa mê đàn ngọt thoáng hương bay

Công danh ngoài phận như trôi nước

Nhân nghĩa lòng riêng dám đổi thay

Gia Cát há vì ba chuyến tới

Nam Dương thơ rượu túi không đầy

(Bùi Hạnh Cẩn dịch)

Sư núi an nhàn cảnh nước mây

Sao bằng thầy thuốc thảo am đây

Chim ưa cửa vắng rù rì gọi

Hoa mến điệu đàn hương thoảng bay

Ngoài phận công danh theo nước chảy

Trong lòng nhân nghĩa chẳng đổi thay

Gia Cát há vì ba bận thỉnh

Nam Dương đạm bạc bỏ nơi này

(Phan Công Tuấn dịch)

Chú thích:

[1] Tam cố: Lấy tích “tam cố thảo lư” chuyện Lưu Bị ba lần đến lều tranh để mời Gia Cát Lượng ra phò tá.

[2] Nam Dương: Long Trung thuộc Nam Dương (tỉnh Hồ Bắc ngày nay) là nơi “Ngọa long tiên sinh” Gia Cát Lượng ẩn cư.

Ý hai câu thơ cuối nhắc đến điển tích Gia Cát Lượng nhận lời rời Nam Dương ra phò tá Lưu Bị, mở ra giai đoạn huy hoàng cho nhà Thục Hán, là do cảm động vì sự thành tâm của chủ soái Lưu Bị, chứ không phải vì cuộc sống đạm bạc thiếu thơ rượu ở Nam Dương. Tác giả dùng điển tích này không phải để so sánh với Gia Cát mà với ý phủ định nhẹ nhàng (“khởi liên” – há cảm động ư?) để nói: “Ta đâu phải như Gia Cát Lượng, được trọng vọng, ba lần mời gọi mới ra đời giúp nước – mà ta thì chẳng có gì để người đời phải đến mời.” (P.C.T)