Nhị chí hoàn và Tang ma hoàn

05/07/2025

CTQ Xuân 2009 (số 123+124, tr.50) có bài “Cỏ mực Lá dâu khống chế bệnh ưa chảy máu”. Đây là bài thuốc dân gian chỉ có 2 vị là Cỏ mực và Lá dâu do chúng tôi sưu tầm và ứng dụng. Chúng tôi chưa thấy bài này ở sách thuốc nào, nhưng cấu tạo bài thuốc gợi ý liên tưởng đến vài bài thuốc bổ đơn giản có ghi trong sách “Trung y phương tể lâm sàng thủ sách” (Thượng Hải Nhân Dân xuất bản xã, 1973) trong đó cũng có một vị là Lá dâu hoặc Cỏ mực. Xin giới thiệu dưới đây:

NHỊ CHÍ HOÀN:

Thành phần: Hạn liên thảo (Cỏ mực), Đông thanh tử (còn có tên Nữ trinh tử) mỗi thứ 600g.

Cách dùng: Tán bột, luyện mật làm hoàn, mỗi ngày uống 12g, chia 2 lần.

Công dụng: Ích can thận, bổ âm huyết.

Điều trị các chứng: Can thận lưỡng suy, âm huyết bất túc, váng đầu hoa mắt, bạc tóc sớm, lưng đau chân yếu, phiền táo bốc hỏa…

(Chú ý: Bài thuốc Nhị chí hoàn này có xuất xứ trong sách Lục Khoa Chuẩn Thằng của Vương Khẳng Đường, có cách chế phức tạp và công phu hơn, trong đó dược liệu Cỏ mực phải được thu hái vào ngày Hạ chí và Nữ trinh tử thu hái vào ngày Đông chí, do đó mà bài thuốc có tên Nhị chí hoàn. Ngoài ra có một số bài thuốc trùng tên Nhị chí hoàn nhưng thành phần và công năng có khác.)

Lá dâu bầu trong vườn nhà “thầy lang 3 không”

TANG MA HOÀN:

Thành phần: Đông tang diệp (lá dâu mùa đông) 300g, Hắc chi ma (Mè đen) 150g.

Cách dùng: Tán bột, viên với nước thành hoàn, mỗi ngày uống 12g, chia 2 lần..

Công dụng: Bổ ích can thận, sáng mắt nhẹ đầu, tư nhuận tạng phủ.

Điều trị các chứng: Âm hư huyết táo, chóng mặt hoa mắt, nhìn không rõ, da thịt tê dại, đại tiện táo bón.

(Chú ý: Bài thuốc này trong sách Nam Dược Thần Hiệu có tên là Phù tang chí bảo, được xếp đứng đầu trong nhóm thuốc Bổ ích ở quyển VII, và được ghi nhận thêm nhiều tác dụng kháng lão, trường thọ… rất thần hiệu!).

PHAN CÔNG TUẤN

(CTQ số 126, tr.26)